Blijf op de hoogte: facebook 1000+ | twitter 2000+ | @ nieuwsbrief 5000+

LET OP:

Dit nieuwskanaal is verplaatst naar http://redactie.toekomstbehendig.nl. Nieuwe berichten die direct een link hebben met Groene Generatie kun je hier blijven lezen.

Groene Generatie NL werkt ontzettend veel met 'online'. Uitzoeken, checken, interviewen, schrijven, herschrijven, verzamelen, publiceren, social media en vragen beantwoorden.

Voor zowel ToekomstBehendig.nl en een nieuw avontuur van Groene Generatie NL zoeken we twee pas afgestuurde mbo/hbo/wo verhalenschrijvers en dataduikers. Voor minimaal 16uur per week.

In 2014 sloten de jongeren van Nederland een verdrag met politiek en werkgevers om meer aandacht te besteden aan duurzaamheid in het onderwijs. We hebben nu de kans om in de regio Utrecht te onderzoeken hoe het verdrag kan leiden tot echte resultaten in de praktijk.

Het idee is dat we beginnen om de bestaande duurzaamheidsvraagstukken uit het onderwijsveld op te halen en te beantwoorden. Dus geen nieuwe wetten of lespakketten, maar ondersteuning die past of passend gemaakt wordt bij de vraag van docenten, leerlingen of het werkveld. 

We willen graag weten hoe u als leerkracht/ docent naar de link tussen duurzame ontwikkeling en onderwijs kijkt. Hieronder volgt een korte (beloofd!) enquête.

Ties & Thijs

{rsform 17}

Amsterdam, 19 mei 2017 – Universiteit Wageningen is de duurzaamste hoger onderwijsinstelling van Nederland. Dat werd vanmiddag bekend bij de uitreiking van de SustainaBul, dé duurzaamheidsranking van Nederlandse hoger onderwijsinstellingen. De universiteit is voor de vijfde keer op rij eerste geworden. De uitreiking vond plaats tijdens de Nationale Dag voor Duurzaamheid in het Hoger Onderwijs op de Vrije Universiteit in Amsterdam, georganiseerd door SURFsara en Studenten voor Morgen. De ranglijst toetst op duurzaamheid in brede zin van het woord en wordt dit jaar voor de zesde keer gepubliceerd.

Vijf jaar geleden startte Groene Generatie NL een campagne om de politieke partijen in de Tweede Kamer te overtuigen duurzaamheid en onderwijs te verbinden in hun partijprogramma’s. In 2014 sloten jongeren een verdrag met een meerderheid van de Kamerfracties. Hoe doet duurzaam onderwijs het in de verkiezingsprogramma’s van 2017?

De absolute kampioen “duurzaam onderwijs” is Partij voor de Dieren: “De onderwerpen duurzaamheid, voedsel, natuur- en milieu-educatie en dierenwelzijn zijn de pijlers van de omslag naar een duurzame samenleving die nog deze generatie moet plaatsvinden. Deze kennisgebieden worden een vast onderdeel van het lespakket op basisschool en in het voortgezet onderwijs. In de opleiding van leraren wordt hier adequaat aandacht aan besteed,” aldus het verkiezingsprogramma van de partij. In de interactieve variant van het program wordt Prof. dr. Arjen Wals aan het woord gelaten, die vertelt waarom onderwijs zo essentieels is in de transitie naar een duurzame samenleving.

In het kielzog: SP, ChristenUnie, D66 en PvdA

Van D66 en de ChristenUnie wisten we al dat duurzame ontwikkeling, voornamelijk via groene groei, een belangrijk speerpunt is. De PvdA verrast met een veelheid van invalshoeken waarmee duurzame ontwikkeling wordt benaderd. Alle drie de partijen zijn niet expliciet over de link tussen duurzaamheid en onderwijs maar leggen via groene groei wel heel vaak indirect de link. Ondanks dat de PvdA bewindslieden nog om de hete brei heen draaien (lees verder), wordt het verkiezingsprogramma bijna net zo expliciet als dat van de SP. PvdA: “Wij willen de creatieve industrie stimuleren als innovatieve kracht bij het bedenken en ontwikkelen van nieuwe concepten en technieken voor o.m. duurzaamheid, stedelijke ontwikkeling en gezondheidszorg. [...] Een goede koppeling met onderwijs en onderzoek is cruciaal”.

Het is jammer dat de verdragspartijen de links tussen duurzaamheid en onderwijs niet expliciet maken. De SP vormt hier echter een mooie uitzondering op: “Een goede omgang met het milieu en het belang van een duurzame samenleving krijgen meer aandacht in het onderwijs. Dit willen we onder meer doen door goede initiatieven van scholen te ondersteunen en samen te brengen.” In het laatste deel van de quote wordt zelfs een concrete maatregel overgenomen uit het jongerenplan.

De verrassing: VVD

Erg verheugend is, ondanks het schrappen van allerlei klimaatdoelen in hun partijprogramma, het standpunt van de VVD. De jongerenvertegenwoordigers hebben diverse constructieve gesprekken gevoerd met VVD-er Remco Dijksta en dat heeft duidelijk sporen nagelaten, want de VVD schrijft in hun inleidende onderwijsparagraaf (p49):

"Een voorbeeld hiervan is de maatschappelijke uitdaging op het gebied van verduurzaming van economie en samenleving. Het onderwijs moet hierin voorop lopen, want het legt de basis hoe de samenleving van morgen in staat is de uitdagingen en veranderingen aan te gaan."

partijprogrammas overzicht def

Waarom komt GroenLinks er zo bekaaid vanaf?

GroenLinks heeft het verdrag met de jongeren ondertekend. Het was Jesse Klaver zelf die zijn handtekening zette. Maar net als in 2012 wil het maar niet vlotten met GroenLinks om de link tussen duurzaamheid en onderwijs op te schrijven in het partijprogramma. Het vergt behoorlijk rek- en strekwerk om er nog iets van te maken. Kennelijk ziet GroenLinks geen rol voor het onderwijs in de transitie naar een groene economie. Dat laatste is zo moeilijk voor te stellen voor een duurzaamheids- en onderwijspartij met zo veel jongeren in de achterban. Het is ook telkens weer lastig om GroenLinks betrokken te houden bij dit dossier. Waar VVD zonder meer ja zegt op uitnodigingen, is het bij GroenLinks wachten tot het laatste moment, waardoor het dossier voor hen meer een moetje lijkt, dan daadwerkelijk passend in de strategische visie t.a.v. een duurzame samenleving. Als GroenLinks, wat Groene Generatie NL toejuicht, een beslissende rol gaat spelen in de verkiezingen, dan hopen we dat ‘duurzaam onderwijs’ via de betrokken leden toch een speerpunt zal worden van deze groene partij.

Partij voor de Dieren, SP en D66 trekken duurzaam onderwijs dossier in de Kamer.

PvdD en SP zijn niet alleen zeer expliciet over de rol van het onderwijs, ook trekken zij (Eric Smaling (SP) en Esther Ouwehand (PVDD)) samen met D66 (Stientje van Veldhoven en Paul van Meenen) het dossier in de Tweede Kamer. Op hun initiatief werd begin 2016 een bijzondere procedure duurzaam onderwijs gestart, waarvan Groene Generatie het programma mocht samenstellen. Op de ChristenUnie na waren alle verdragspartijen daarbij aanwezig plus de VVD. De procedure werd voorgezeten door D66-er Paul van Meenen die destijds zelfs pleitte voor wettelijke verankering van duurzaamheid in het onderwijs. Met de ChristenUnie is later met Kamerlid Eppo Bruins nog een constructieve dialoog gevoerd over het belang van duurzaamheid in het onderwijs.

Status verdrag in de Tweede Kamer.

Het verdrag is door de jongeren en Groene Generatie NL omgezet in een plan dat in de hierboven genoemde bijzondere procedure werd ontvouwd voor de betrokken Kamerleden. In een Kamerdebat hierop volgend heeft staatssecretaris Sharon Dijksma (PvdA) toegezegd het plan te zullen bespreken met Minister van Onderwijs Jet Bussemaker (PvdA). De bewindslieden zouden hier voor het verkiezingsreces op terugkomen, dat is echter niet gebeurd. Het belang van een nieuwe Kamermeerderheid voor het duurzaam onderwijsdossier is mede daarom erg groot. Groene Generatie NL zal samen met de jongerenvertegenwoordigers van de politieke partijen, studenten en NJR de lobby na de verkiezingen weer gaan opvoeren.

Duurzaam onderwijs

Een groene generatie vraagt om duurzame educatie. Zowel jongeren als werkgevers zien de rol van onderwijs in het bereiken van een duurzame samenleving en economie als cruciaal. Groene Generatie NL ziet dat er veel energie in het onderwijs is voor dit thema, maar dat er niet of nauwelijks grote stappen worden gemaakt. Het verdrag moet helpen om die energie te benutten zodat iedere student en docent die iets met duurzaamheid wil doen, eenvoudig aan de slag kan.

============================

Voor vragen, mail de redactie: info(apenkooien)groenegeneratie(punt)nl

foto totaal

Nu het overzicht per partij:

(Klik op de partijnaam om naar het verslag te gaan of scroll lekker verder)

VVD 
PvdA (gedeeld brons)
PVV
SP (zilver)
CDA
D66 (gedeeld brons)
ChristenUnie (gedeeld brons)
Groenlinks
SGP
50Plus
Partij voor de Dieren (goud)

Over de puntentelling: We hebben de partijprogramma's geanalyseerd op duurzaamheid en op onderwijs in relatie tot duurzaamheid. Voor beide onderdelen waren er 10 punten te verdienen.

Score duurzaamheid: 1 punt voor het noemen van klimaat, 1 punt voor het noemen van duurzaamheid, 3 punten voor een samenhangende sociaal, economische en ecologische duurzaamheidsvisie, 2 punten als duurzaamheid een hoge prioriteit krijgt en nog eens 2 punten als er wordt aangestuurd op systeemverandering.

Score onderwijs: 2 punten als er een zwakke link te herleiden is tussen duurzaamheid en onderwijs, 4 punten al de link tussen duurzaamheid en onderwijs indirect wordt gemaakt en 8 punten als de link expliciet genoemd wordt. Vervolgens zijn er nog 2 punten te verdienen voor de onderbouwing van de zwakke, indirecte of expliciete link.

Hieronder volgt de onderbouwing van de scores. Dat is ons oordeel, daar moet u het mee doen. 

De VVD

Duurzaamheid
Er is geen blik op duurzaamheid in brede zin bij de VVD, wel is er aandacht voor klimaatverandering en duurzaamheid op bepaalde gebieden. De blik op klimaatverandering is typisch VVD: “Door het exporteren van Nederlandse kennis kunnen we onze economie stimuleren en bovendien de effecten van klimaatverandering helpen tegengaan. De overheid moet zo min mogelijk proberen ons leven te beïnvloeden zonder dat het klimaat daarmee daadwerkelijk wordt geholpen” (p. 88). Alleen stimuleren van het bedrijfsleven wordt genoemd als middel om klimaatverandering terug te dringen. Verder zijn alle maatregelen in EU- of VN-verband. 
Er is wel aandacht voor duurzame energie, vooral omdat afhankelijkheid van andere landen volgens de VVD niet wenselijk is. Hierin moet de overheid een ‘betrouwbare partner’ zijn voor bedrijfsleven door langetermijndoelstellingen na te komen (bijv. Energieakkoord/Parijsakkoord). Ook moet de overheid innovatie stimuleren en daarmee nieuwe technieken om duurzame energie op te wekken mogelijk maken. Ook milieu komt kort langs maar hier wordt behalve een referentie naar circulaire economie weinig zinnigs gezegd. “Voor een duurzame economie is hergebruik van grondstoffen en materialen van toenemend belang. We willen daarom toewerken naar een circulaire economie, waarbij afval als dat veilig kan weer als grondstof kan worden ingezet. [...] Door het exporteren van onze kennis en kunde beïnvloeden we de Europese en mondiale agenda ten gunste van ons bedrijfsleven, en kunnen nieuwe bedrijven en banen worden gecreëerd. Milieu en economie gaan zo dus goed samen” p.89.

In het kort: de VVD vertrouwt op de innovatieve kracht van het bedrijfsleven en is mild geïnteresseerd om het bedrijfsleven daarin te stimuleren qua wet- en regelgeving en/of budgettair. Er wordt vooral steeds herhaald dat we bedrijven hebben die koploper zijn in hun industrie (bijv. watermanagement, circulaire economie, visserij en agricultuur) en dat we door het exporteren van die producten en kennis de hele wereld gaan verduurzamen. De VVD en de overheid zelf hebben hier nauwelijks een rol in.

Onderwijs
De VVD denkt bij onderwijs vooral aan het ‘toekomstbestendig’ maken “Om de kwaliteit van het onderwijs hoog te houden, moet het meebewegen met ontwikkelingen in de samenleving. "Volgende generaties mogen dat van ons verwachten. […] Want als de wereld zo snel verandert, is het van belang dat naast een sterke basis voor taal en rekenen ook aandacht wordt gegeven aan de brede opdracht van de school. Zoals het ontwikkelen van sociale, ondernemende en digitale vaardigheden, persoonsvorming en oplossingsgericht denken. Dat leren stopt voor niemand. Een voorbeeld hiervan is de maatschappelijke uitdaging op het gebied van verduurzaming van economie en samenleving. Het onderwijs moet hierin voorop lopen, want het legt de basis hoe de samenleving van morgen in staat is de uitdagingen en veranderingen aan te gaan” (p.49). Behalve in deze quote wordt er geen enkele aandacht besteed aan de relatie tussen onderwijs en duurzame ontwikkeling of het verduurzamen van het onderwijs zelf. Er is dus wel een besef van een relatie, maar hier wordt niet naar gehandeld.

Uitslag
Ze besteden aandacht aan duurzaamheid en klimaat maar dit is wel alleen gericht op de economische kant. De sociale- en ecologische kant van duurzaamheid wordt niet belicht. Daarom wordt het belang van duurzaamheid gereduceerd tot een economisch belang, wat ze vervolgens wel een hoge prioriteit geven. Ze scoren daarom 5 punten op duurzaamheid. Voor wat betreft de link het met onderwijs; er is veel potentie en we hebben echt iets op terug te vallen in dit opzicht. Omdat ze de link zelf niet goed onderbouwen, krijgen ze 8 punten. Totaal komen ze dan op 13 punten.

De PvdA

Duurzaamheid
PvdA kiest ervoor om duurzaamheid vanuit verschillende ooghoeken te belichten: economie, samenleving en internationaal.

Economie: “De economie moet radicaal duurzaam worden, zodat ook de generaties na ons welvarend kunnen zijn” (p.23). Ze houden zich in principe vast aan het Parijsakkoord en willen in de komende 5 jaar ‘radicale’ stappen zetten zodat dit haalbaar is. “Wij willen tempo maken, omdat het welslagen van de energietransitie een enorme kwaliteitssprong zal betekenen voor de Nederlandse economie en samenleving, en tienduizenden extra banen zal opleveren.” Zowel energietransitie als circulaire economie komen aan bod. Ook nemen ze maatregelen voor het verduurzamen van de voedselsector en is er aandacht voor dierenwelzijn. Ook de deeleconomie wordt genoemd als middel tot duurzaamheid. Ten slotte moet het belastingstelsel vergroenen.

Samenleving: Er wordt naar de lange termijn gekeken (visie tot 2040). “Economie, ecologie en belevingswaarde moeten in balans zijn” (p. 54). Er moet een langetermijnbeleid komen voor o.a. groene steden, mobiliteit, verbetering landbouw, verbetering ruimtelijke orde etc.

Internationaal: Ontwikkelingshulp en handel gaan samen, maar vanuit de principes van rechtvaardigheid en duurzaamheid. “Dat betekent dat we niet instemmen met handelsverdragen als TTIP, tenzij deze een continue verbetering stimuleren voor de positie van werknemers, van de standaarden wereldwijd voor duurzaamheid, milieu, gezondheid en arbeid voor toegang tot de rechter en eerlijke productinformatie, en het bestrijden van ongelijkheid en belastingontwijking” (p.26). “In Nederland is veel kennis aanwezig die bijdraagt aan het maken van de omslag naar een duurzame economie, bijvoorbeeld over landbouw, water en circulaire economie, het vaststellen van leefbare lonen, arbeidsinspecties, progressieve belastingstelsels en ondernemerschap. We steunen projecten waardoor deze kennis wordt gedeeld.” (p. 64). “We willen klimaatgelden meer toespitsen op het helpen van landen bij het aanpassen aan het veranderende klimaat, bijvoorbeeld door het verbouwen van droogtebestendige gewassen. Dat is niet alleen duurzaam, maar helpt ook om armoede te bestrijden” (p. 64).

Samenvatting: Een super netjes duurzaamheisbeleid. Zowel de technische kant (water, energie, agricultuur) als de sociale kant (zeker internationaal) krijgen voldoende aandacht. Daarbij wordt er altijd uitgegaan van een holistische blik en bescherming van de armsten (niet alleen mensen, maar ook gedegradeerde landschappen).

Onderwijs
Er worden miljarden extra geïnvesteerd. Het verbeteren van de participatie wordt als belangrijk punt genoemd. Er is een brede kijk op onderwijs: “Behalve kennisoverdracht en cognitieve ontwikkeling moeten ook persoonlijke, sociaalemotionele ontplooiing en burgerschap deel uitmaken van het onderwijs” (p. 39). “Kennis is de grondstof voor innovatie en duurzame economische ontwikkeling. Wij willen extra middelen voor wetenschap vrijmaken die gelijkelijk worden verdeeld over thematisch onderzoek uit de wetenschapsagenda en het bestaande onderzoekstelsel. Van het bedrijfsleven verlangen we meer R&D-uitgaven” (p.43). Behalve geld voor wetenschap en een wens dat het onderwijs ‘breder’ wordt, zijn er geen duurzaamheidsaspecten. Er wordt geen directe link gelegd tussen onderwijs en duurzaamheid.

Uitslag
Er wordt veel aandacht besteed aan duurzaamheid en klimaat en het krijgt ook een hoge prioriteit, ze krijgen daarom 8 punten voor duurzaamheid. Er wordt geen directe link gelegd tussen duurzaamheid en onderwijs maar er zijn wel sterke indirecte linkjes, die potentie bieden. Ze krijgen daarom 6 punten en komen daarmee op 14 punten in totaal. 

De PVV

Duurzaamheid & onderwijs
Duurzaamheid of de combinatie tussen duurzaamheid en onderwijs: nul, geen woord erover in hun één pagina tellende verkiezingsprogramma.

De SP

Duurzaamheid
Burgers krijgen meer inspraak over het duurzaamheidsbeleid in de regio. Het Parijsakkoord wordt gehandhaafd en indien mogelijk versneld uitgevoerd. Er is aandacht voor duurzame energie en energieneutraliteit. De SP wil een langetermijnbeleid tot 2050 vaststellen voor Nederland.
Ze zijn ambitieuzer dan gemiddeld wanneer het op veeteelt, visserij en agricultuur aankomt. “Het natuurlijk gedrag van het dier zal daarbij het uitgangspunt zijn. […] De intensieve landbouw is de hoofdoorzaak van de vernietiging van natuur in ons land. Kringlooplandbouw wordt gestimuleerd om het mestoverschot terug te dringen, de waterkwaliteit te verbeteren en het natuurherstel te bevorderen” (p. 47). Ook hun natuur- en dierenwelzijnsbeleid is ambitieus. Verder zetten ze in op circulaire economie en het aanpakken van milieuvervuiling (bijv. illegale afvallozing).

Ook in sociale en internationale context is er aandacht voor duurzaamheid. “In het kader van het Klimaatakkoord en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen zetten we ons in voor het behoud van bossen, vruchtbare bodems en biodiversiteit en de toegang van mensen tot water, voedsel en duurzame energie. [...] Ons land biedt kennis en expertise om de gevolgen van klimaatverandering te bestrijden en landen te ondersteunen in hun duurzame ontwikkeling” (p. 58).

Onderwijs
“Een goede omgang met het milieu en het belang van een duurzame samenleving krijgen meer aandacht in het onderwijs. Dit willen we onder meer doen door goede initiatieven van scholen te ondersteunen en samen te brengen” (p.50). Deze quote komt uit het hoofdstuk over milieu, niet uit het hoofdstuk over onderwijs. Daar is geen aandacht voor duurzaamheid. Wel moeten leerlingen, ouders en andere betrokkenen meer participeren binnen het ontwikkelen van het beleid van de school.
Ook buiten het onderwijs heeft de SP uitgebreid oog voor het verbeteren van de kansen van jonge mensen. Ook dit rekenen we onder duurzaamheid.

Uitslag
De SP heeft een brede blik op duurzame ontwikkeling (sociaal, economisch, ecologisch) en is vooruitstrevend in natuur- en dierenwelzijnsbeleid. De ‘duurzaamheid’ van de SP valt wel binnen het huidige economische systeem. Om deze redenen geven we de SP 7 punten voor duurzaamheid.
De SP heeft voldoende aandacht voor de kansen van jonge mensen in een veranderende maatschappij. Hierin staat oog voor het individu en gelijke kansen voor iedereen voor de SP centraal. Ze leggen een (bijna) directe link tussen onderwijs en duurzame ontwikkeling. Hierin wordt echter niet duidelijk gemaakt in welke mate het onderwijs daardoor zal (moeten) verduurzamen. De SP krijgt daarom 8 punten voor dit onderdeel en komen op 15 punten in toaal.

Het CDA

Duurzaamheid
Het CDA is niet erg ambitieus op het gebied van duurzaamheid, milieu en/of klimaat maar ze hebben wel enigszins aandacht voor een circulaire economie, CO2 reductie en het investeren in duurzame energie. Het meest opmerkelijke op dit gebied is de oprichting van een ontwikkelingsbank voor Technologie, Innovatie & Duurzaamheid als aanjager om alle gebouwen in 2035 CO2 neutraal te maken (p.80).

“Een tweede stap op weg naar een duurzame toekomst is de groei naar een circulaire economie waarbij uiteindelijk alle producten na gebruik hergebruikt worden. Afval wordt een grondstof met een nieuwe bestemming. Met onze innovatieve afvalbranche en topuniversiteiten als Delft en Twente kunnen we leidend zijn in de beweging naar een circulaire economie. Dat levert ook nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid op. Het nieuwe kabinet moet met het bedrijfsleven, de afvalbranche en de wetenschap de handen ineenslaan om deze broodnodige omslag te maken.”(p.81)

Leuk dat ze specifiek aandacht geven aan een circulaire economie en het hergebruiken van grondstoffen. Helaas ontbreekt op beide bovenstaande punten de link met het onderwijs en het aanleren van de nodige kennis en vaardigheden.

Onderwijs
Er komt meer aandacht voor burgerschap in het onderwijs (p. 22) en meer zeggenschap van ouders in school (p.24). Het CDA geeft aan dat “Goed onderwijs is dan ook de belangrijkste investering in het land dat wij willen doorgeven.” (p.45) “Wij staan voor een onderwijs dat aan alle jongeren gelijke kansen biedt op een goede toekomst. Je inzet telt en niet je afkomst!” (p.54). Er is daarnaast aandacht voor leraren, laaggeletterdheid en Leven Lang Leren.

Ze hechten veel waarde aan burgerschap: “Voor ons heeft het onderwijs een brede, vormende opdracht in aansluiting op de opvoeding door de ouders thuis. Voor de brede vorming willen wij op alle onderwijsniveaus burgerschap, geschiedenis, filosofie, identiteit en maatschappelijke betrokkenheid integraal onderdeel uit laten maken van het lespakket. Kennis van de Nederlandse samenleving en van ieders rechten en plichten is cruciaal om goed mee te kunnen doen. Zeker in het beroepsonderwijs krijgt burgerschapsvorming nu nog onvoldoende aandacht. Er moeten bevoegde docenten voor de klas staan en er moet kwalitatief hoogstaand materiaal beschikbaar komen.” (p.58)

Allemaal kansen om het thema duurzaamheid en de daar bijbehorende vaardigheden in het onderwijs te integreren maar deze link leggen ze zelf totaal niet.

Uitslag
CDA krijgt van ons 6 punten voor aandacht voor duurzaamheid. Ze hebben wel wat aandacht en maatregelen op het gebied van CO2-reductie en het belang van een circulaire economie, maar het is verder een erg mager verkiezingsprogramma op het gebied van duurzaamheid.

De link tussen duurzaam handelen en het onderwijs wordt helemaal niet gelegd. Er wordt alleen in heel brede termen gesproken van het ‘bijbrengen van burgerschap’, op zich een thema waar duurzaamheid onder zou kunnen vallen, maar dit benoemen ze zelf dus niet. Ze krijgen daarom 2 punten voor dit onderdeel en komen in totaal op 8 punten. 

D66

Duurzaamheid
“Een toekomstbestendige economie is schoon en gebouwd op de grote kansen die duurzaamheid biedt. […] Duurzame energie, duurzame landbouw, duurzame mobiliteit en circulaire economie zijn belangrijke bouwstenen. Dit zal op de korte termijn investeringen vragen, maar wij zijn ervan overtuigd dat op langere termijn het leven binnen duurzame grenzen tot extra economische groei leidt” (p. 29). “De overgang naar een duurzame economie zal leiden tot groei in banen, in welvaart en in welzijn. Sterker nog: die groei zal alleen te verwezenlijken zijn met een overgang naar een duurzame economie” (p.31).
Het Parijsakkoord moet nageleefd worden, liefst ambitieuzer. Nederland moet eigen langetermijnbeleid maken. “D66 gaat uit van de intrinsieke waarde van soorten. Natuur heeft voor de mens bovendien een toegevoegde waarde omdat zij veel ecosysteemdiensten biedt en wij van haar kunnen genieten” (p. 42).
Sociale duurzaamheid wordt niet expliciet gemaakt maar komt wel terug in o.a. diversiteit. “We moeten als maatschappij en als mens tegelijk wendbaar en weerbaar worden. Wendbaar om ons aan te kunnen passen aan veranderende omstandigheden en in te springen op kansen. Maar ook weerbaar, zodat we onverwachte tegenslagen kunnen pareren” (p. 63).

“Europa is de grootste economie ter wereld. Door samen te werken, kunnen we deze positie versterken en uitbouwen. Dat begint met samen investeren in de pijlers van groei: onderwijs, kennis en innovatie. En de groei die we willen is groene groei. D66 streeft naar een radicale verduurzaming van onze samenleving en economie, met ruimte voor duurzame vernieuwing en Europa als voorloper in het oplossen van het klimaatprobleem – als noodzaak, morele plicht en als economische kans” (p. 74).

D66 wil dus verduurzamen in zowel sociale, ecologische als economische zin. Hierbij blijven ze echter grotendeels hangen in het oude systeem, waardoor échte verduurzaming (economische krimp, kortere werkweek bijvoorbeeld) binnen hun denkbeeld nog niet mogelijk is. Ze zijn redelijk ambitieus (maar minder dan GroenLinks en PvdA) wanneer het op het verduurzamen binnen het oude systeem aankomt.

Onderwijs
“Onderwijs gaat niet alleen over het bijbrengen van arbeidsmarktvaardigheden. Er wordt ook gewerkt aan sociaal-emotionele ontwikkeling, aan bewustwording van burgerschap [...] en aan rechten en verantwoordelijkheden van individuen. Iedereen verdient een gezonde en duurzame leeromgeving. Scholen zijn het praktijkvoorbeeld voor leerlingen als het gaat om een duurzaam en vernieuwend Nederland” (p. 14).

In het hoofdstuk over onderwijs wordt duurzaamheid alleen expliciet genoemd in relatie tot de fysieke omgeving van de school. Wel is er een besef dat het onderwijs moet vernieuwen (vooral in termen van vakgebieden en vaardigheden) om in de toekomst relevant te blijven. Op pagina 74 van het verkiezingsprogramma wordt een halve link gelegd tussen duurzaamheid en onderwijs (zie hierboven).

Uitslag
D66 blijft in het denken over duurzaamheid grotendeels hangen in het ‘oude systeem', waardoor geen ruimte is voor een radicale omslag. Het denken over duurzaamheid is daarentegen wel breed uitgerold (sociaal, economisch, ecologisch). Om deze reden krijgt D66 8 punten voor duurzaamheid.
D66 kan een stuk explicieter maken hoe onderwijs kan bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Wel leggen ze deze link indirect, o.a. door onderwijs als ‘pijler van groei’ te zien en door te refereren naar de fysieke omgeving van de school. Om deze redenen geven we D66 6 punten. Ze komen in totaal op 14 punten.

De ChristenUnie

Duurzaamheid
De ChirstenUnie heeft behoorlijk wat aandacht voor duurzaamheid en klimaat etc. in hun verkiezingsprogramma. De focus hierbij is voornamelijk op een energietransitie, van fossiele- naar duurzame energiebronnen. En daarnaast krijgt de circulaire economie veel aandacht.

Wat zeker leuk is, is dat ze maatregelen benoemen tegen voedselverspilling en dat de overheid de productie en consumptie van plantaardige eiwitten in Europa en Nederland moet stimuleren. Zij koppelen dit zelf niet direct aan duurzaamheid, maar deze maatregelen dragen natuurlijk zeker bij aan een duurzamere samenleving.

Onderwijs
De ChristenUnie trekt 1 miljard extra uit voor onderwijs. “Wij investeren in hoogwaardige kennis en kundige vakmensen, om te werken aan een toekomstbestendige economie in een steeds complexere wereld “ (p.37). Dit klinkt veelbelovend maar wordt vervolgens niet verder uitgewerkt. Wat erg jammer is, is dat ze niet alleen geen link leggen met al hun duurzame ambities en het onderwijs, maar dat ze zelfs geen verband leggen met het toekomstbehendig maken van leerlingen/studenten door middel van het aanleren van de nodige vaardigheden (op het gebied van duurzaamheid en systeemdenken bijvoorbeeld).

Het volgende punt kan nog interessant zijn: “Ouderbetrokkenheid wordt versterkt, de invloed van de overheid wordt juist kleiner” (p.38). Ouders betrekken bij het onderwijs houdt meestal in dat maatschappelijk vraagstukken de school in komen, al is het maar doordat ouders een gastles geven over hun werk bijvoorbeeld. Op deze manier breng je kinderen in contact met de werkelijke wereld en de bijbehorende uitdagingen en leren ze verder te kijken dan hun schoolboeken.

Verder zijn er niet echt noemenswaardige maatregelen te noemen op het gebied van duurzaamheid en het aanleren van vaardigheden, jammer!

Uitslag
De ChristenUnie heeft veel aandacht voor duurzame energie en circulaire economie. Daarnaast wordt het thema duurzaamheid heel breed getrokken en komt het in veel onderwerpen weer terug, zelfs in het hoofdstuk Defensie bijvoorbeeld. Het belang van het vormgeven van een duurzame maatschappij is wel echt doorgedrongen en daar worden dan ook veel maatregelen op afgestemd. Ze krijgen dan ook 8 punten voor duurzaamheid.

De link tussen onderwijs en duurzame vaardigheden wordt niet gemaakt door hun zelf, maar er zijn wel kansen te zien! Zeker met zoveel duurzame maatregelen en hun visie op een transitie naar een schone en circulaire economie. Omdat ze wel het verdrag hebben ondertekend, gaan we ervan uit dat ze zich alsnog gaan inzetten voor meer duurzaamheid in het onderwijs. Ze krijgen voor dit onderdeel 6 punten. Totaal komen ze dan op 14 punten.

Groenlinks

Duurzaamheid
GroenLinks in natuurlijk een groene partij die van oorsprong veel aandacht heeft voor een beter milieu en dierenwelzijn. Ze beginnen dan ook hun verkiezingsprogramma met een hoofdstuk over een klimaatbeleid en het aanjagen van een andere, groene economie:
“Het kan anders. We weten dat de oude economie niet gaat zorgen voor werk en welvaart in de toekomst. Na jarenlang bezuinigen is het tijd om te investeren in de modernisering van de economie. Het bruto binnenlands product is niet heilig. GroenLinks staat voor een breed begrip van welvaart: groene groei, binnen duurzame grenzen; slimme groei, gebaseerd op kennis en innovatie; inclusieve groei, die zorgt voor goede banen en eerlijke inkomens. Dat is wat telt.”

Dat klinkt veelbelovend maar helaas wordt er binnen deze ambitie geen link gelegd met het onderwijs, of, breder gezien, met een gedragsverandering welke nodig is voor duurzaam handelen van alle burgers. Dat is een gemiste kans, want als je zo inzet op groene, slimme groei gebaseerd op kennis en innovatie, waarom beogen ze dan geen concrete acties om die kennis over een duurzame economie over te brengen op kinderen en jongeren, de toekomst van ons land? Wel willen ze samen met universiteiten investeren in duurzame technologische ontwikkelingen, dit is natuurlijk fijn, maar dit is wel alleen gericht op inhoud en niet op het bijbrengen van nieuwe vaardigheden die nodig zijn om een duurzame toekomst vorm te geven. Ze willen daarnaast een Ministerie voor klimaat en duurzame energie, maar dit wordt verder niet echt uitgewerkt (wat gaat het Ministerie precies doen?).

Onderwijs
Hoofdstuk 3 gaat over onderwijs. “GroenLinks wil kansrijk onderwijs met scholen waarin kinderen opgroeien tot zelfbewuste en nieuwsgierige volwassenen die vol zelfvertrouwen hun weg vinden in de moderne samenleving” (p.21). De leerkracht speelt hierbij een belangrijke rol. “GroenLinks wil dat ons onderwijs kinderen de kennis en vaardigheden geeft die aansluiten bij de 21e eeuw, zodat ze uitgroeien tot kritisch denkende wereldburgers die bewust omgaan met hun leefomgeving, kennismaken met kunst en kunnen omgaan met morele vraagstukken en diversiteit in opvattingen en culturen. Deze uitgangspunten vormen de basis voor het onderwijs van de toekomst” (p.22). Dit biedt aanknopingspunten naar duurzame waarden en vaardigheden. 

Tot slot in hoofdstuk 6 – Prettig leven, valt te lezen: “We moeten weer zuinig zijn op onze leefomgeving. Waarden als de schoonheid van het landschap, natuur en dierenwelzijn zijn niet in geld uit te drukken” (p.52). “In een duurzame wereld gaat productie van goed voedsel hand in hand met het welzijn van mens, dier en natuur. Als consument moeten we in staat zijn om gezonde en duurzame keuzes te maken over wat er op ons bord ligt” (p.53). Het zou mooi geweest zijn, als hier de link met het onderwijs zou zijn gelegd; als we kinderen leren waar het voedsel vandaan komt en wat voor milieubelasting daarbij komt kijken, zullen ze (later) als consument wellicht duurzamere keuzes gaan maken.

Uitslag
Groenlinks krijgt van ons 9 punten voor duurzaamheid. Het openinghoofdstuk van hun verkiezingsprogramma gaat over groen investeren. Ze komen hierin met veel maatregelen om de economie te vergroenen en te verduurzamen. Zo zijn ze voorstander van meer belasting op (het verbruik van) grondstoffen en minder op arbeid. Echter stellen ze niet een complete systeemverandering voor, waardoor ze niet de volle 10 punten krijgen.

De link tussen duurzaam handelen en het onderwijs wordt wel enigszins gelegd maar is vrij zwak. Het wordt eigenlijk alleen verwoord in het ‘bijbrengen van kennis en vaardigheden die aansluiten bij de 21e eeuw’. Dit staat jammer genoeg in de laatste alinea van het hoofdstuk over onderwijs, onder het kopje 'We pakken kansenongelijkheid aan'. Dit staat hier echter nogal plompverloren en er wordt geen verdere onderbouwing gegeven in relatie tot duurzaamheid. We vragen ons af hoe GroenLinks naar een groene economie wil zonder het onderwijs erbij te betrekken. Ze krijgen dan ook voor dit onderdeel maar 4 punten (er is een indirecte link zonder onderbouwing). We vestigen echter onze hoop op de leden van GroenLinks opdat de link tussen duurzaamheid en onderwijs alsnog hoger op de agenda gaat komen. Ze komen in totaal op 13 punten. 

SGP

Duurzaamheid
De SGP haalt zijn basiswaarden uit de Bijbel. “De SGP maakt zich sterk voor de bescherming van kwetsbaar leven. Leven dat broos is, breekbaar, niet voor vol wordt aangezien. Leven dat lijdt. En dus beschermd moet worden” (p.10). Helaas gaat het bij de SGP alleen om het leven van mensen, en niet om het leven van alle andere levende soorten op de aarde. Ook de SGP zet de mens dus centraal in haar zienswijze en verkiezingsprogramma. Wellicht is dat ook de reden dat er nauwelijks aandacht wordt besteed aan duurzaamheid, milieu en/of klimaatbeheersing.

Pas in hoofdstuk 13 wordt er iets gezegd over duurzaamheid: “Als Nederland en Europa minder fossiele brandstoffen verstoken, heeft dat een positieve uitwerking op de klimaatverandering, en zo óók op de leef- en werkomgeving in ontwikkelingslanden. Nederland moet daarom aandacht besteden aan duurzaam beleid” (p.52). Verder willen ze nog wel wat doen aan het stimuleren van elektrisch rijden en het extra belasten van vliegreizen en dat de overheid zelf ‘groene producten’ zou moeten inkopen.

Tot slot geven ze wel redelijk veel aandacht aan het reduceren van de CO2 uitstoot en het besparen van energie door middel van het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit wordt echter wel met name gedaan vanuit een economisch belang (het bespaard kosten). Ze willen grondstoffen en energieverbruik meer belasten en duurzame energie minder belasten. Ze stimuleren innovatie op het gebied van schone energie maar willen minder subsidie naar windenergie.

Onderwijs
Behalve dat er heel summier wordt aangegeven dat “scholen alle ruimte moeten krijgen om kennis en vaardigheden over te brengen en bij te dragen aan de vorming van de leerlingen”, wordt er verder vrijwel geen aandacht besteed aan het toekomsbehendig maken van de jeugd. Een link met duurzaamheid ontbreekt volledig. Daarnaast zijn alle genoemde maatregelen nogal conservatief en dus totaal niet vernieuwend. Er is vanuit ons oogpunt dan ook niks noemenswaardig meer te melden over de onderwijsvisie van de SGP.

Uitslag
In totaal gezien is het een nogal zwak programma op het gebied van duurzaamheid. Ze hebben wel wat aandacht voor het milieu, maar dat is allemaal ondergeschikt aan de rest van de thema’s lijkt het wel. Omdat ze nog wel wat aandacht hebben voor CO2 reductie en het stimuleren van duurzame energie (ook al is dat voornamelijk uit een economisch inzicht) in hun verkiezingsprogramma en hiervoor nog best wat maatregelen hebben verzonnen, krijgen ze voor duurzaamheid 6 punten. Voor wat onderwijs betreft, is het nog teleurstellender. Er is vrijwel geen aandacht voor het aanleren van toekomstbestendige vaardigheden en de link met duurzaamheid ontbreekt volledig. Ze scoren op onderwijs 2 punten en komen daarmee in totaal op 8 punten.

50PLUS

Duurzaamheid
50PLUS heeft niet zo’n heel uitgebreid verkiezingsprogramma, maar ze presenteren 50 speerpunten. Helaas zitten daar niet heel veel duurzame speerpunten tussen, maar desondanks komen ze met een aantal leuke maatregelen. Zo willen ze een laag btw-tarief voor gezonde en duurzame producten invoeren, moet energiebesparing fiscaal aangemoedigd worden, moet er zoveel mogelijk duurzaam gebouwd worden, het vervoer moet zo onafhankelijk mogelijk worden van fossiele brandstoffen, moet CO2-uitstoot teruggedrongen worden èn de leukste maatregel; er moet een minister komen voor Innovatie en Duurzaamheid! Maar dat was het dan ongeveer wel zo’n beetje.

Onderwijs
Het was een beetje te verwachten; 50PLUS heeft niet heel veel maatregelen op het gebied van onderwijs. Het enige noemenswaardige punt wat ons betreft is dat “Het onderwijs moet aansluiten op de snelle ontwikkelingen in de maatschappij” (punt 31). Dit is natuurlijk heel breed geformuleerd, maar hier zouden wel alle duurzame ontwikkelen die momenteel gaande zijn in de maatschappij, onder kunnen vallen. Hoe dit concreet er uit moet gaan zien, wordt verder niet uitgewerkt.

Daarnaast hebben ze aandacht voor volwassenonderwijs, het beschikbare bedrag hiervoor moet flink omhoog en “Onderwijs voor ouderen moet meer ‘gewoon’ worden en uitgroeien tot een basisrecht” (punt 32). Dit zou eventueel mogelijkheden bieden om ook volwassen nog iets bij te brengen over duurzaamheid en nieuwe vaardigheden die nodig zijn om duurzaam te handelen bijvoorbeeld. Maar dit is dus eigen invulling van hun maatregel.

Uitslag
Op zowel duurzaamheid als onderwijs scoren ze zwak omdat ze weinig speerpunten hebben op deze gebieden. De link tussen beide ontbreekt volledig. Voor duurzaamheid geven we ze 4 punten, voor de link duurzaamheid-onderwijs krijgen ze 2 punten. Totaal komen ze op 6 punten.

de Partij voor de Dieren

Duurzaamheid
Eigenlijk is het hele verkiezingsprogramma van de PvdD geschreven op basis van duurzaamheid. Ze hebben een holistische kijk op de wereld waardoor alle beleidsterreinen met elkaar verweven zijn. Hierdoor wordt er op alle terreinen naar een duurzame samenleving toe gewerkt. Ze hanteren bovendien een nieuwe methodiek om de economie te meten, waardoor de sociale en ecologische impact van maatregelen beter naar voren komt. Ze besteden aandacht aan duurzame productie, recycling en hergebruik. Het belastingstelsel moet veranderd worden zodat grondstoffen belast worden in plaats van arbeid. De landbouw moet duurzaam worden en minder gericht op export. Dierenwelzijn en het behoud van alle ecosystemen krijgen veel aandacht. Ze gaan hierin erg ver voor wat betreft wetgeving om dieren en ecosystemen te beschermen, bijvoorbeeld door middel van het instellen van een Internationaal Milieustrafhof en het invoeren van ecocidewetgeving.

“De Partij voor de Dieren stelt als enige partij de draagkracht van de aarde voorop bij elke beleidskeuze. Wij sluiten geen compromissen over een duurzame toekomst.” (p. 19) Bad-ass☺

Onderwijs
“De onderwerpen duurzaamheid, voedsel, natuur- en milieueducatie en dierenwelzijn zijn de pijlers van de omslag naar een duurzame samenleving die nog deze generatie moet plaatsvinden. Deze kennisgebieden worden een vast onderdeel van het lespakket op basisschool en in het voortgezet onderwijs.” (p. 27). Ook de faciliteiten in en rondom de school worden verduurzaamd (bijv. schoolkantine, geen dierproeven). Het belang van onderwijs voor duurzame ontwikkeling wordt erkend en onderstreept. Vanuit de wens om duurzaam te leven wordt het onderwijssysteem hervormd. Zij leggen de link tussen duurzaamheid en onderwijs dus overduidelijk en dit wordt ook uitgewerkt in maatregelen. 

Uitslag
Duurzaamheid is voor de PvdD het belangrijkste verkiezingsthema en voorziet een systeemverandering richting ecologie als basisvoorwaarde. De link tussen onderwijs en duurzaamheid wordt expliciet gemaakt en voorzien van intellectuele duiding. We kunnen daarom kort zijn over de punten; ze scoren voor beide onderdelen maximaal en komen daarmee op 20 punten in totaal. Double Bad-ass ☺☺.

 

 

Vooruit met je idee! Dat is het motto van De Versnellerfiets: een bakfiets waarmee innovatieve ‘next-economie’ ideeën worden opgehaald in het MBO onderwijs. Ideeën over duurzame oplossingen voor dagelijkse problemen, met aanknopingspunten voor samenwerking met bedrijven.

Nederlands: Het pand van het St. Gregorius College aan de Van Asch van ...

 

Rick Soeters is docent op het St. Gregorius te Utrecht. Met een werkgroeplid van NJR gaf ik (Nine) les over duurzame voeding bij zijn klas 1 VWO. In de groep waren een aantal erg leergierige leerlingen, die duidelijk ook al veel van duurzaamheid af wisten. Ik sprak met Rick over welke rol duurzaamheid speelt op de school.

Interview met Mirjam van der Laan – ROC Midden Nederland

Met de Nationale Jeugdraad geef ik, Nine, gastlessen over duurzaamheid door het hele land. We hebben meerdere lessen verzorgd op het ROC Midden Nederland in Utrecht, en blijven verzoeken krijgen. Zo raakte ik aan de praat met Mirjam van der Laan. Zij is docent burgerschap en vindt duurzaamheid belangrijk. Zo belangrijk dat ze er een module binnen marketing over heeft opgezet, om op die manier haar leerlingen voor te bereiden op de nieuwe uitdagingen van de arbeidsmarkt.

 

Samen met mijn teamleden van de werkgroep Jong en Duurzaam van de Nationale Jeugd Raad (NJR), breng ik duurzaamheid onder de aandacht van de jeugd. We maken hen bewust van de urgentie en geven handvatten om zelf aan de slag te gaan. We zien onderwijs namelijk als de sleutel naar een duurzame toekomst. Ons doel is om het duurzaamheidsvirus te verspreiden. Als coördinator gastlessen heb ik veel contact met docenten en sta ik voor de klas.

maurits

Maurits Groen  [Foto door Vera Duivenvoorden]

Een paar maanden geleden interviewde ik (Nine) Josefine Rook over de SustainaBul. Afgelopen vrijdag was het de grote dag, de Nationale Dag voor Duurzaamheid in het Hoger Onderwijs! Een dag waar wij van Groene Generatie heel trots op zijn, trots op het bestuur van Morgen die zo’n groot effect heeft op het onderwijs. De dag waarop de koplopers van het onderwijs in het zonnetje worden gezet en de anderen worden gemotiveerd om zich in te zetten voor de befaamde bul.

Hak van Nispen werd geïnterviewd door de Trouw over Eco-Schools. Groene Generatie werd ook genoemd in het artikel!

biomimicry

                                                         [Foto: http://biomimicry.net/]

Dat duurzaamheid in de kern om innovatie draait, blijkt tijdens een bijeenkomst over biomimicry. Dit is een innovatiemethode waarbij de natuur als inspiratiebron wordt gebruikt. Wil je écht out-of-the-box denken, kijk dan naar oplossingen die de natuur heeft bedacht voor menselijke problemen.

Groene Generatie Pro

ASSESS

Sustainability Assessments

Hoe goed ben jij voorbereid op de uitdagingen van morgen? Binnenkort weet je het. Groene Generatie NL ontwikkelt de Personal Sustainability Assessment Toolkit. Klik voor meer.

GIDS

ToekomstBehendig.nl

Waar vind je het onderwijs van morgen? Waar gaan je kinderen straks naar school en met welke studie ga jij het maken? Wij weten het al... lees verder